انتخاب زیباترین طلاهای ایران واقعا کار دشواری است. چراکه هنر طلاسازی و جواهرسازی پیشینهای کهن در ایران دارد و مناطق گوناگونی از آن بهرهبردهاند. اما اگر بخواهیم به درخشانترین اشیای زرینی که در ایران به جا ماندهاند اشاره کنیم، این لیست باید حتما شامل موارد زیر باشد:
تپه مارلیک یکی از مهمترین محوطههای باستانی ایران است که اشیای ارزشمند بسیاری را از قلب آن یافتهاند. این تمدن در کنار سفیدرود در حدود 2700 تا 3000 سال پیش شکل گرفت. جایی که امروزه به عنوان استان گیلان میشناسیم!
از یک قبرستان مارلیک که شامل 53 گور بود، طلاها و جواهرات بسیاری پیدا شد که بسیاری از آنها نه تنها شاهکار زمان خود بلکه مایه فخر امروز ایرانیان هستند.
نمادینترین آثار مارلیک، جامی طلایی است که چهار گاو بالدار با تکنیک چکشکاری از تنه آن بیرون آمدهاند. بعد بالها اضافه شده و سپس، تنه جام به تقلید از افسانه درخت زندگی، تزیین شده است. این جام طلایی، اطلاعات زیادی را درباره باورها، آیینها و البته تبحر ایرانیان در شناخت و کار با طلا به ما یاد میدهد. جام طلای مارلیک از آثار بسیار ارزشمند در موزه ملی ایران است. گالری الون نیز از این طرحهای باستانی در طراحی دستبند مردانه طلا و گردنبند زنانه طلا الهام گرفته است.
وقتی در سال 1340 برای اولینبار تپه مارلیک توسط آقای عزتالله نگهبان، مورد کاوشهای تخصصی قرار گرفت، اشیای بسیار مهمی از این تمدن از زیر خاک، رخ نشان دادند. یکی از مهمترین و پرجلوهترین این اشیا، زیورآلات طلایی بودند که به صورت گردنبند زنانه و مردانه، انواع گوشواره با ورق طلا، دستبند و بازوبند، در بیش از 1400 سال پیش از میلاد، ساخته و مورد استفاده قرار گرفته بودند.
یکی از عجایب این دسته، گردنبند طلایی مارلیک با وجود مهرههایی شبیه چلیپاست. یک نشان آیینی که از دوره مهرپرستی باقی مانده و نشان میدهد که ایرانیان باستان چه باورهایی داشتند و چگونه آنرا به دیگران منتقل کردند.
علاوهبر تپه مارلیک، آثار طلایی دیگری از دوره هخامنشی، اشکانی و ساسانی نیز پیدا شدهاند که همگی با طلا یا ورق طلا و برای مصرف تزیینی بودهاند.
سنجاق سر طلایی، گیره مو از جنس طلا، انگشتر طلا و… نیز از این جملهاند که همگی حکایت از شناخت طلا بهعنوان یک فلز زینتی دارند.
علاوه بر زیورآلات، مردم ایران باستان آنقدر در ساختن اشیای طلایی تبحر پیدا کردند که از این فلز گرانبها در ساخت دیگر اشیا نیز بهره میبردند. به همین دلیل از این مردم، سرنیزهها و قبضههای طلایی، دسته خنجرهای تزئینی، قطعات تزئینی کمربند و… نیز به جا مانده که عمدتا جنبه تشریفاتی داشتند و توسط ثروتمندان آن زمان استفاده میشدند.
ظروف طلایی، مجسمههای طلایی و اشیایی که جنبه مذهبی و عرفانی داشتهاند هم، در این دسته قرار میگیرند.
جالب است بدانید یکی از بهترین نمونههای اشیای طلایی ایران، گنجینهای از دوران هخامنشی و معروف به آمودریاست که بیش از 170 قطعه طلایی و 200 سکه طلا را شامل میشود. این مجموعه بینظیر در مرز افغانستان و تاجیکستان امروزی پیدا شد و درنهایت اشیای آن به دو موزه در انگستان منتقل شدند.
آثار آمودریا شامل بازوبند طلایی با نقش پرنده هما، کاسه و پارچ طلایی، ارابه طلای با اسب از جنس طلا، صورتکهای طلایی، ماهی از جنس طلا و… است که همگی بسیار زیبا و دقیق ساخته شدهاند و بیشک جایشان در موزه جواهرات ایران تا همیشه خالی است.
ممکن است فکر کنید استفاده از ورق طلا در ساخت زیورآلات پیشهای نوین است. اما اینطور نیست! از گذشتههای دور، آنهایی که تبحر بالایی در کار با طلا داشتند، ورقهای نازک اما کاربردی را میساختند و با آن اشیایی بسیار زیبا را شبیه کارهای هنری الون از خود به جا میگذاشتند.
یکی از این آثار بسیار مهم، صورتک قوچ طلایی است که از محوطه تاریخی تپه حصار دامغان بهدست آمده است. در ساخت این قوچ از ورق بسیار نازک طلا استفاده شده است.
با توجه به جفت بودن این قوچ و سوراخهایی که در اطراف آن وجود دارد، باستانشناسان احتمال میدهد این صورتک برای تزیین لباس بوده و احتمالا در حدود 4 هزار سال پیش از میلاد، به صاحب خود فخر و مباهات بسیاری افزوده است.
یکی از عجیبترین و البته مهمترین اشیای طلایی ایران باستان، حلقهای است که در دهه شصت خورشیدی از محوطه باستانی بهبهان در خوزستان پیدا شد. این شی طلایی که وزن آن بیش از 270 گرم است و با علم دقیق ریاضیات ساخته شده، هیچ مانندی در این ابعاد و شکل ندارد.
باستانشناسان احتمال میدهند که این حلقه شبیه آنچه که پادشاهان ایرانی در کتیبهها به دست گرفتهاند بوده و بیشک نمادی از قدرت برای صاحب آن است.
حدود 600 سال پیش از میلاد، پادشاهان عیلام بر گستره وسیعی از ایران حکومت میکردند. از عیلامیان آثار زیادی باقی مانده اما یکی از آنها که متعلق به شاهزاده خانمی 17 ساله بوده، جلوه دیگری دارد.
این اثر دستبند طلایی مرصع نشان است که طلاساز، آنرا در سه قطعه ساخته و بعد آنها را مثل پازل در هم قرار داده است. سپس، دستبند با سنگ عقیق تزیین شده تا یکی از جواهرات سلطنتی ایرانی، زاده شود. گالری الون از این برای ساخت دکمه سردست ورق طلا الهام گرفته است.
به رسم آن روزگار، این دستبند در بیش از 3 هزار پیش در کنار صاحبش دفن شد. با گذشت قرنها، سال 1386، باستانشناسان بقایای گورهایی از دو شاهزاده خانم را پیدا کردند که با وسایل زیاد ازجمله این دستبند به خاک سپرده شده بودند.
برای شناخت یکی دیگر از طلا و جواهرات قدیمی ایران، باید سری به استان کردستان و دژ یا قلعه زیویه بزنیم. این دژ محل حکومت اقوام کهن ایرانی از جمله مادها و سکاها بوده است.
مردمی که حدود 3500 سال پیش از میلاد در آن منطقه زیستهاند و آثاری مهم از جمله یک طوق طلایی بینظیر را از خود برجای گذاشتهاند.
این طوق زرین، مزین به نقوش بسیار مهمی از حیوانات اساطیری و گیاهان است. در انتهای آن نیز، نقشی از خرگوش ثبت شده که علاوهبر جنبه تزیینی، محتوای آیینی نیز دارد. در نهایت در دو سر طوق، گیرههایی برای بستن این شی طلایی بر گردن دیده میشود.
ایرانیان باستان در ساختن جامهای طلایی تبحری چشمگیر داشتند. علاوهبر جام مارلیک که در ابتدای این مطلب به آن پرداختیم؛ سه جام مهم دیگر نیز در لابهلای صفحات تاریخ ایران میدرخشند.
تپه حسنلو یکی از محوطهای باستانی در غرب کشور است که آثار مهمی از آن پیدا شده. اما جام حسنلو قصه دیگری است. این جام که در اصل نقرهای اما با روکشی دقیق و بسیار عالی از طلا ساخته شده است، احتمالا شی آیینی است که در آن نقوشی از زایش خدایان، رژه موجودات اسطورهای، نبردهای خدایان با موجودات اسطورهای، آیینهای قربانی و نمایشی از یک قهرمان به چشم میخورد. آنچه که این جام عجیبتر میکند، رد یک تیر است. تیری که این جام را به تن فردی که میخواسته آنرا از دست غارتگران نجات دهد دوخته و تا قرنها در میان خاک و قلب او باقی مانده تا حالا ما آنرا در میان اشیای موزه ایران باستان ببینیم.
هخامنشیان در شناخت و استفاده از طلا بسیار استادانه عمل کردهاند و آثار ماندگار بسیاری را برجا گذاشتهاند. یکی از آثار مهم آنها جام یا ریتون طلایی است. این آثر، با تلفیق هنر ایرانی، مهارت فلزکاری بینظیر و نمادهای سلطنتی ـ آیینی، جایگاه ویژهای در تاریخ هنر دارد.
سطح صاف و درخشان بدنه نشاندهنده مهارت فوقالعاده زرگران پاسارگاد و شوش است. از سوی دیگر تمام جام با هنر چکشکاری بر ورق طلا ساخته شده تا از دل یک صفحه طلایی ساده، یک جام بیعیب و نقص، بیرون بیاید. بج سینه طلا با طرح ریتون نیز از کارهای گالری الون است.
جام کلاردشت، ظرف زرین مربوط به عصر آهن (حدود ۹۰۰ تا ۸۰۰ پیش از میلاد) است. این شی باستانی از طلای تقریباً خالص ساخته شده و تکنیک آن نشاندهنده مهارت بالای زرگران بومی کوهستانهای جنوبشرقی خزر است. این جام احتمالاً یک شی آیینی یا تشریفاتی بوده و در آن نوشیدنیهای مقدس را میریختند.
در این مطلب به تعدادی از زیباترین و مهمترین اشیای طلایی باستانی ایران پرداختیم. اما این لیست در اینجا خاتمه پیدا نمیکند. چراکه زرگری و استفاده از فلز طلا در ایران پیشینهای قدیمی و قدرتمند دارد و در نتیجه اشیای بسیاری با طلا ساخته و از پس سلسلهها، باقی ماندهاند. اگر شما هم در موزه یا محوطه باستانی شی طلایی خاص و چشمگیری را دیدهاید، خوشحال میشویم در بخش نظرات درباره آن برای ما بگویید تا دیگران نیز از وجود و ارزش تاریخ کهن طلاکاری و طلاسازی در ایران آگاه شوند.
اطلاعات خود را وارد کنید تا در اسرع وقت با شما تماس بگیریم.
اطلاعاتتان را برایمان بفرستید؛ در اسرع وقت با شما تماس میگیریم.
